پژوهش حاضر با هدف ارزشیابی محتوای الکترونیکی درس فارسی عمومی با اصول طراحی چند رسانه ای مایر انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش شامل محتوای الکترونیکی درس فارسی عمومی آموزش الکترونیکی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی می باشد. ابزار جمع آوری داده ها شامل چک لیستی محقق ساخته دارای مقیاس پنج درجه ای لیکرت با روایی محتوایی و پایایی 0.96 بوده است. نتایج حاکی از آن است که میزان مطابقت محتوای مذکور با اصول مجاورت زمانی و افزونگی در وضعیت مطلوب، با اصول چندرسانه ای، مجاورت مکانی، پیوستگی و کانال های حسی در وضعیت نسبتا مطلوب و با اصل تفاوت های فردی در وضعیت نامطلوب بوده است.

تعمیم سریع فناوری های آموزشی را می توان به یک انقلاب در عرصة آموزش تلقی کرد. بر همین اساس، به نظر می رسد برنامة آیندة نه چندان دور و حتی بسیار نزدیک «شورای بررسی متون و کتب درسی» توجه به بررسی محتواهای درسی الکترونیکی درکنار کتاب های چاپی است. گام آغازین در بررسی و نقد محتوای درسی الکترونیکی شناسایی ویژگی های عمومی و اختصاصی و نیز کارکردها و الزامات یک محتوای درسی الکترونیکی است. هدف این پژوهش تدوین بایسته ها و الزامات حاکم بر تولید محتوای الکترونیکی درسی دانشگاهی در رشتة تاریخ به منظور رسیدن به چگونگی نقد مناسب این گونه آثار است. بخشی از این مطالعات در حیطة چگونگی استفاده از امکانات چندرسانه ای در محتوای الکترونیکی برای آموزش تاریخ در دانشگاه است. بر این اساس، مسئلة اصلی این پژوهش چگونگی هم راستایی سازی آموزش تاریخ با قابلیت ها، شیوه ها، و ابزارهای آموزشی در نظام آموزش الکترونیکی و محتوای درسی الکترونیکی است. این بررسی، که با رویکرد توصیفی تحلیلی انجام شده است، نشان داد که ماهیت و محتوای دروس تاریخ هم راستایی بسیاری با آموزش الکترونیکی دارد. داده های این پژوهش می تواند دست مایة مناسبی برای تدوین شیوه نامة نقد محتوای الکترونیکی درسی به خصوص در رشتة تاریخ باشد.

پیشینه و اهداف: با وجود پتانسیل های عظیم یادگیری الکترونیکی، یادگیرندگان گاهی اوقات تصمیم می گیرند که تحصیل را رهاکنند و تمایلی به ادامه ی آن ندارند؛ بنابراین، پیدا کردن متغیرهایی برای پذیرش آن بسیار مهم است. در بین این متغیرها، رضایت یک عامل کلیدی است که یکی از شاخص های مهم در کیفیت آموزش می باشد. صاحب نظران عوامل متعددی را در جلب رضایتمندی از یادگیری الکترونیکی موثر می دانند از جمله کیفیت محتوای الکترونیکی. نقش محتوا در برنامه درسی یادگیری الکترونیکی خیلی برجسته تر و تاثیرگذارتر از نقش محتوا در برنامه درسی آموزش های مرسوم است. زیرا در یادگیری الکترونیکی، محتوا دربردارنده ی نقش سایر عناصر برنامه درسی نیز می باشد، از جمله؛ نقش یاددهنده، فعالیت های یاددهی-یادگیری، زمان، مکان، ارزشیابی و بازخوردها. لذا در تدوین محتوای الکترونیکی که یک محتوای فرایندی است باید توجه و دقت ویژه به مبانی علوم تعلیم و تربیت داشت. با توجه به مطالب ذکرشده، این مسیله مطرح می شود که آیا می توان با توجه به عوامل موثر بر رضایتمندی یادگیرنده الکترونیکی، محتوای الکترونیکی تدوین کرد؟ این عامل ها کدام اند؟ و چگونه می توان الگویی مناسب برای تدوین محتوای الکترونیکی، طراحی کرد که باعث رضایتمندی یادگیرنده الکترونیکی شود؟ . هدف پژوهش حاضر، طراحی الگوی تدوین محتوای الکترونیکی بر اساس عوامل موثر بر رضایتمندی از یادگیری الکترونیکی بود. اهداف جزیی پژوهش شامل موارد زیر بودند: 1) شناسایی عوامل موثر بر رضایتمندی یادگیرنده الکترونیکی از یادگیری الکترونیکی با توجه به پیشنه پژوهش 2) تعیین ویژگی های محتوای الکترونیکی بر اساس رضایتمندی یادگیرنده از دیدگاه متخصصان 3) تعیین میزان نقش ویژگی های محتوای الکترونیکی بر رضایتمندی یادگیرنده الکترونیکی. روش ها: این پژوهش با روش ترکیبی از نوع اکتشافی در سه مرحله انجام گرفت. در مرحله اول جهت شناسایی عوامل موثر بر رضایتمندی از روش فراتحلیل و در دو مرحله بعد جهت بررسی نظر متخصصان از روش توصیفی-پیمایشی استفاده شد. جامعه آماری این پژوهش شامل دو گروه بود: الف) پژوهش های انتشار یافته در ارتباط با عوامل موثر بر رضایتمندی از یادگیری الکترونیکی که در مجلات معتبر داخلی و خارجی منتشر شده اند. ب) متخصصان حوز ه یادگیری الکترونیکی در سطح کشور. نمونه های آماری این پژوهش را سه گروه تشکیل دادند: الف) در بخش فراتحلیل، پژوهش هایی که ارتباط بیشتری با موضوع تحقیق داشتند به صورت هدفمند انتخاب و مورد بررسی قرار گرفتند (29 پژوهش خارجی و 19 پژوهش داخلی، درمجموع 48 پژوهش). ب) در بخش کیفی (مصاحبه)، با روش نمونه گیری هدفمند، 30 متخصص حوزه ی یادگیری الکترونیکی و در بخش کمی (پرسشنامه)، تعداد 117 متخصص، در سطح کشور شناسایی شدند. در بخش کمی (پرسشنامه)، تعداد 117 متخصص، شناسایی شدند. در این پژوهش از سه ابزار زیر برای جمع آوری داده ها استفاده شد: 1-چک لیست (در بخش فراتحلیل)، 2-مصاحبه بدون ساخت (دربخش کیفی)، پرسش نامه محقق ساخته (در بخش کمی). جهت انجام تجزیه و تحلیل داده ها نخست در مرحله اول در بخش فراتحلیل، 48 پژوهش مورد مطالعه قرار گرفتند و 209 عامل مرتبط با رضایتمندی شناسایی شد که تعدادی از آن ها تکراری یعنی دقیقا از یک واژه استفاده شده بود و تعدادی نیز از واژه های متفاوت اما مترادف و با یک معنا و منظور بودند. پژوهشگر در بخش تحلیل، عوامل یکسان و مترادف را در یک طبقه قرار داد که در نهایت 41 طبقه ایجاد شد و میزان فراوانی و درصد فراوانی آن ها محاسبه شد. سپس در مرحله دوم پس از انجام مصاحبه ها و مکتوب شدن آن ها، پژوهشگر با درج کد برای هریک از مصاحبه ها به بررسی و تحلیل آن ها، پرداخت. به این صورت که محتوای مکتوب مصاحبه ها خوانده می شد و هر واحد معناداری که نشانگر یک ویژگی محتوای الکترونیکی (واحد تحلیل) بود در ستون زیر مقوله نوشته می شد. پس از مطالعه تمام محتوای مصاحبه ها و شناسایی واحدهای تحلیل، نوبت به مطالعه مجدد و دسته بندی آن ها رسید که ستون مقوله ها حاصل شد و پس از مطالعه و دسته بندی مقوله ها، مولفه های اصلی مشخص شدند. در مرحله سوم تجزیه و تحلیل داده های حاصل از پرسشنامه در سطوح آمار توصیفی و استنباطی انجام شد. یافته ها: نتایج پژوهش در بخش فراتحلیل حاکی از آن بود که عواملی چون محتوا، تعامل، فناوری، یاددهنده، کیفیت خدمات، طراحی، سهولت استفاده ادراک شده، شخصی سازی، سودمندی ادراک شده، یادگیرنده، ارزش ادراک شده و خودکارآمدی از مهم ترین عوامل تاثیرگذار بر رضایتمندی یادگیرنده الکترونیکی بودند. در بخش مصاحبه، اصول طراحی محتوا، یادگیرنده، پیامدهای ضمنی، توجه به رویکردهای مرتبط با یادگیری و نقش یاددهنده به ترتیب بیشترین نقش را بر رضایتمندی یادگیرنده الکترونیکی داشتند. نتیجه گیری: تمام این مولفه ها قادر به سنجش سازه ویژگی های محتوای الکترونیکی بودند؛ به طوری که مولفه توجه به رویکردهای مرتبط با یادگیری و توجه به نقش یاددهنده با ضریب مسیر (0/99)، توجه به پیامدهای ضمنی با ضریب مسیر (0/89)، رعایت اصول طراحی محتوا با ضریب مسیر (0/85) و توجه به ویژگی های یادگیرنده با ضریب مسیر (0/82) توسط متخصصان مورد تایید قرار گرفتند و تبیین کننده مدل بودند. الگویی که براساس یافته های این پژوهش طراحی شد بیانگر این امر است که باید «توجه به رویکردهای مرتبط با یادگیری در قاعده چند ضلعی قرارگیرد یعنی این مولفه، مبنا و اساس تدوین محتوا است. دو مولفه ی «یادگیرنده» و «نقش یاددهنده» در دو طرف الگو قرار گیرند که مشخصه ی دو رکن اصلی فرایند محتوای الکترونیکی است که چنانچه به ویژگی ها و نقش آن ها توجه شود در سمت «یادگیرنده» منجر به «پیامدهای ضمنی» و در سمت «یاددهنده» منجر به «رعایت اصول طراحی محتوا» می شود. در مجموع، توجه به این پنج مولفه منجر به تدوین محتوای الکترونیکی اثربخش خواهد شد.

پیشینه و اهداف: در دنیای امروز و در محیط­ های کسب وکار رقابتی ظرفیت ­ها، شایستگی­ ها و قابلیت­ های نیروی انسانی و شناسایی، پرورش و روزآمدسازی آن­ها نقش بسیار تعیین ­کننده­ای در بقا و ادامه­ حیات سازمان دارد و سازمان­ ها بدون برنامه­ نظام­مند به هیچ عنوان نم ی­توانند از کنار آن­ها بگذرند. نیروی انسانی به ­عنوان منابع استراتژیک و سرمایه ­های دانشی سازمان ها شناخته می­شوند و قطعاً هرگونه بی­ توجهی به توانایی­ ها و شایستگی ­های آن­ها سازمان­ها را خلع امتیاز رقابتی کرده و آن­ها را قربانی تغییرات و رقابت­ های شدید می­کند. پیشرفت تکنولوژی و دیجیتالی شدن زندگی انسان در چند سال اخیر باعث ایجاد نیازهای جدیدی در بازار کار و حتی زندگی مردم شده است که در نتیجه بازار مشاغل روز به روز تغییر کرده و انواع و اقسام شغل­های مختلف به­وجود آمده است. حضور گسترده کسب وکارها در وب و شبکه­ های اجتماعی و استفاده از سایت و وبلاگ برای معرفی و فروش محصولات باعث شده که نیاز به تولید محتوا و درنتیجه نیاز به متخصص تولید محتوای الکترونیکی هم بیش از هر زمان دیگری احساس شود. در این راستا هدف پژوهش حاضر شناسایی شایستگی­ های حرفه­ ای متحصصان تولید محتوای الکترونیکی است.روش ها: پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوای کیفی انجام شد. داده ­های موردنیاز برای دستیابی به هدف پژوهش از طریق بررسی اسناد و متون داخلی و خارجی و مصاحبه با خبرگان، اساتید و دانشجویان مقطع ارشد و دکتری تکنولوژی آموزشی، فناوری اطلاعات، رایانه و برنامه ­ریزی درسی صاحب تجربه در زمینه­ آموزش الکترونیکی که تجربه­ تولید محتوای الکترونیکی را دارند، گردآوری شد. ابتدا در گام اول برای شناسایی شایستگی­ های متخصص تولید محتوای الکترونیکی، با روش مرور مطالعاتی نقلی مقالات، کتب، نشریات و سایت ­های معتبر علمی داخلی و خارجی مرتبط با برنامه­ درسی تولید محتوای الکترونیکی مورد بررسی قرار گرفتند. جهت انتخاب منابع علمی از سایت­های معتبر همچون ScienceDirect SAGE, Elsevier, Scopus, Eric)) استفاده شد. ملاک شمول در مورد مقالات و منابع این سایت­ ها این بود که مقالات موردنظر در بازه­ سال­های 2000 تا 2021 باشند و هم­چنین در ارتباط با تولید محتوای الکترونیکی و معیارهای شایستگی در برنامه درسی باشند. در گام دوم بعد از شناسایی عناصر و شاخص­ها با خبرگان، اساتید و دانشجویان مقطع ارشد و دکتری تکنولوژی آموزشی، فناوری اطلاعات، رایانه و برنامه­ریزی درسی صاحب تجربه در زمینه­ آموزش الکترونیکی که تجربه­ تولید محتوای الکترونیکی را دارند، در مورد این شاخص­ ها و میزان اهمیت و کفایت هر یک مصاحبه­ای به ­صورت مصاحبه نیمه ساختار یافته صورت گرفت. هدف از مصاحبه­ ها شناسایی ابعاد و مؤلفه­های پنهان یا شاخص ­هایی بود که در مبانی نظری و پژوهش­ های پیشین ممکن بود به آن­ها اشاره­ای نشده باشد. قلمروی پژوهش کلیه اساتید و دانشجویان مقطع ارشد و دکتری تکنولوژی آموزشی، فناوری اطلاعات، رایانه و برنامه­ریزی درسی صاحب تجربه در زمینه­ آموزش الکترونیکی و تولید محتوای الکترونیکی بودند. نمونه­ پژوهش به ­صورت هدفمند و بر مبنای اصل کفایت داده ها تعیین شد.یافته ها: یافته­های پژوهش شایستگی­ های حرفه­ای متخصصان تولید محتوای الکترونیکی را در سه درون­مایه­ شناختی (با دو طبقه­ دانش تخصصی رشته­ تولید محتوای الکترونیکی و دانش عمومی)، شایستگی­ های مهارتی (با چهار طبقه­ مهارت­های آموزشی، مهارت­های طراحی، مهارت­های تولید و مهارت­های نرم) و شایستگی­ های نگرشی (با سه طبقه­ اصول نگرشی مربوط به رشته­ تولید محتوای الکترونیکی، اصول اخلاقی و اصول فرهنگی و اجتماعی) شناسایی کرد.نتیجه گیری: یافته ­های این پژوهش می­تواند در مراحل مختلف طراحی برنامه درسی تولید محتوای الکترونیکی مبتنی بر شایستگی مورد استفاده قرار گیرد.

پژوهش حاضر به روش ارزیابانه انجام گرفته و هدف آن، ارزیابی ساختار و محتوای پایگاه های اطلاعاتی الکترونیکی «سید»، «مگ ایران» و «نمامتن»است. اطلاعات در بخش ساختار از طریق سیاهه وارسی و در بخش محتوا از طریق مشاهده و مصاحبه سازمان یافته با مدیران سه پایگاه گردآوری شد. میزان مطابقت سه پایگاه سید، مگ ایران و نمامتن با معیارهای ساختار به ترتیب 50.43%، 54.70% و 41.88% برآورد شد. نتایج حاصل از ارزیابی جامعیت، گویای آن بود که پایگاه مگ ایران بیشترین جامعیت (36.35%) را در مقایسه با مجله های کل کشور، و پایگاه سید بیشترین جامعیت (94%) را در مقایسه با مجله های علمی و پژوهشی دارند. بر اساس بررسی های صورت گرفته در پوشش موضوعی، پایگاه سید در حوزه موضوعی پزشکی و پیراپزشکی غنی تر بود، ولی پایگاه های مگ ایران و نمامتن در حوزه موضوعی علوم انسانی، مجله های بیشتری را دربرداشتند. پایگاه نمامتن بر خلاف دو پایگاه سید و مگ ایران، به دلیل استفاده از زبان نمایه سازی کنترل شده، روند مشخص و منسجمی برای نمایه سازی مجله ها داشت. پایگاه های سید و مگ ایران به دلیل روزآمدسازی روزانه، و پایگاه نمامتن به دلیل پوشش گذشته نگر وسیع تر، در شرایط بهتری قرار داشتند. نتایج حاصل از بررسی ویژگی های منحصر به فرد ساختاری و محتوایی پایگاه ها مبین آن بود که پایگاه سید از این نظر در رتبه نخست قرار دارد. یافته های حاصل از محاسبه همپوشانی سنتی نشان داد بیشترین همپوشانی بین پایگاه های مگ ایران و نمامتن (23.82%) و کمترین همپوشانی بین دو پایگاه سید و نمامتن (0.67%) بود. همپوشانی کلی بین سه پایگاه نیز 5.12% برآورد شد. محاسبه همپوشانی نسبی در پایگاه مگ ایران (10.47%) بود. به طور کلی، هر سه پایگاه می توانند با توجه بیشتر به معیارهای مطرح شده در سیاهه وارسی، بر قابلیتهای ساختاری خود بیفزایند. در بخش محتوا نیز افزایش جامعیت و توسعه پوشش موضوعی، استفاده از رویکرد ترکیبی، یعنی زبان آزاد و کنترل شده، عدم گزینش در نمایه سازی، افزایش پوشش گذشته نگر و کاهش دوره روزآمدسازی، در هر سه پایگاه توصیه می شود.

هدف این پژوهش، ارزیابی کیفیت محتوای الکترونیکی از دیدگاه دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مشهد بود. روش پژوهش، توصیفی مقطعی بود. جامعه آماری، دانشجویان دوره های آموزش الکترونیکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد بودند که با استفاده از نمونه گیری طبقه ای نسبتی، از بین آنها، نمونه ای به حجم 250 نفر انتخاب شد. ابزار جمع آوری اطلاعات، پرسش نامه محقق ساخته ارزیابی کیفیت فرآیند تولید محتوای الکترونیکی بود. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و آمار استنباطی (آزمون t، آنوا و مانووا) استفاده شد. نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که میانگین کل مقیاس کیفیت محتوای الکترونیکی و مولفه های آن (دسترسی، سازمان دهی، صفحه آرایی، منابع، زبان و ارزیابی) در نمونه مورد نظر از میانگین نظری بیشتر می باشد. نتایج آزمون تی مستقل و مانوا بیانگر عدم تفاوت معنادار بین میانگین کل مقیاس کیفیت محتوای الکترونیکی و مولفه های آن بر حسب جنسیت بود. نتایج آزمون آنوا و مانووا نیز نشان دهنده تفاوت معنادار بین میانگین کل مقیاس محتوای الکترونیکی و مولفه های آن در دانشجویان رشته های مختلف بود. در مجموع می توان گفت کیفیت محتوای ارایه شده در دوره های آموزش الکترونیکی از منظر دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مشهد از وضعیت نسبتا مطلوبی برخوردار می باشد.